Kroata milita noktlibro (1993) 
Spomenka Štimec
Kolekto da rakontoj aŭ noveloj kun aŭtobiografiaj elementoj, verkita de la kroata aŭtoro Spomenka Štimec kaj originale eldonita en Esperanto. La libro priskribas la travivaĵojn de la aŭtoro dum la milito en Kroatio (1991–1995). Ĝi konsistas el mallongaj interligitaj epizodoj, kiujn la aŭtoro tajpis dum kaŝiĝado en la banĉambro dum atakoj. La libro ne estas klasika taglibro kronikanta eventojn, sed kolekto de personaj impresoj, sentoj kaj rakontoj, kiuj kaptas la kaoson, timon kaj homajn tragediojn de la milita periodo, pri vortoj sentemaj, pensemaj kaj ofte poeziaj. Ricevis la OSIEK-premion (2009). Konsiderata unu el la plej gravaj kontribuoj de Štimec al la esperanta literaturo.
Libere elŝutebla libro: elŝutu pdf-n sube de la paĝo.
Retbutiko.be (kun diversaj recenzoj): https://retbutiko.be/eo/ero/kmno
Vikipedio: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kroata_milita_noktlibro
Vikipedio: https://eo.wikipedia.org/wiki/Jugoslavaj_Militoj
Vikipedio: https://eo.wikipedia.org/wiki/Spomenka_Štimec
-----
AI-recenzo
Titolo: Kroata milita noktlibro
Aŭtoro: Spomenka Ŝtimec
Edonejo: Pro Esperanto, Vieno
Jaro: 1993
Serio: Serio Originala Literaturo 6
ISBN: 3-85182-011-8
Kiam komence de la naŭdekaj jaroj de la dudeka jarcento la mondo rigardis la fandiĝon de la orient-eŭropa socialisma bloko, multaj eksterlandanoj gapis kun malkomforto antaŭ la televidiloj. El la cindroj de grandaj politikaj nocioj subite elfosiĝis malnovaj blazonoj, flagoj kaj naciaj identecoj, kiujn la historio ŝajnis formetinta. En tiu ĥaoso naskiĝis la milito en la eksa Jugoslavio — lando, kie la najbaroj, post sep jardekoj da komuna vivo, decidis disiĝi ne per adiaŭa vespermanĝo, sed per kruela milito. Ĝuste el la koro de tiu terura sperto, en la urbo Zagrebo, la konata kroata esperantistino kaj verkistino Spomenka Ŝtimec liveris al ni sian verkon Kroata milita noktlibro.
Kroniko skribita en la banejo
La libro ne pretendas esti geopolitika analizo pri la kialoj de la balkana konflikto. Kiel la aŭtoro mem indikas, la celo estas "konservi la sentojn de ni ordinaraj homoj sube, ĉe la herbradiko". Kaj tion ŝi faras per unika, profunde persona kaj intimeca stilo. Pro la ordonoj pri mallumigo kaj la minaco de serbaj aviadiloj flugantaj super la urbo, Ŝtimec trovas rifuĝon en sia banejo — la sola loko en la loĝejo sen fenestroj. Tie, sur eta tablo, sidas malnova komputilo lasita de la lingvistika projekto DLT (Distribuita Lingva Tradukado). Tiu ĉi kontrasto estas eble unu el la plej frapaj metaforoj de la libro: maŝino kreita por proksimigi la popolojn per lingva maŝintradukado nun servas por registri la sonojn de la bomboj kaj la disfalon de humanismaj idealoj.
La pezo de la historio kaj la identeco
Ŝtimec gvidas la leganton tra la lingvaj kaj kulturaj nuancoj de la regiono. Ŝi priskribas la doloron de la disiĝo, la senton de "amputiĝo" kiam la internaj respublikaj linioj subite fariĝis veraj landlimoj kun doganejoj. Tra trafaj anekdotoj, kiel la lerneja sperto kie la mallongigo de la kroata lingvo (hrv.) pro rapida skribo transformiĝis al krv (la sango), ŝi montras kiel la perforto ŝajnis profete kaŝita en la ĉiutaga vivo. Ege potenca estas la ligo, kiun la aŭtoro faras kun la pasinteco. Ŝi mencias la klasikaĵon de Miroslav Krleža, Kroata Dio Marso, konstatante ke la antikva dio de milito revenis fine de la jarcento, sed ĉi-foje transformiĝinta en "la diablon Marso". Ŝi tiel ligas la tiaman tragedion al la historiaj ciklecoj de la regiono.
Esperantista humanismo kontraŭ naciismo
Malgraŭ la ĉirkaŭa premo kaj la neevitebla nacia solidareco kun sia propra popolo, Ŝtimec ne falas en la kaptilon de la simpla malamo. Kiel humanisto kaj esperantistino, ŝi serĉas konsolon en la tekstoj de L. L. Zamenhof. Enmetante la faman paroladon de Zamenhof el la Ĝeneva Kongreso de 1906 (pri la buĉado en Bjelostok) kiel specon de antaŭparolo, la libro akiras universalan dimension. La "Alvoko al la diplomatoj", skribita de Zamenhof antaŭ lia morto dum la Unua Mondmilito, subite sonas timige aktuala en la banejo de la aŭtoro. La libro sukcesas montri la absurdon de la milito, kie la lingve kaj kulture tiom proksimaj popoloj (kiel la serboj kaj kroatoj) komencas uzi la armilojn kiel "ilon de la justeco". Ŝi analizas kiel la malamo estas arte kreata per mensogoj kaj kiel la infana preteksto "la alia komencis la unua" fariĝas la bazo por teruraj masakroj.
Konkludo
Kroata milita noktlibro estas altvalora gemo en la originala Esperanto-literaturo. Ĝi ne estas nur milita kroniko, sed profunda meditado pri la homa naturo, pri la fragileco de la paco kaj pri la rolo de nia lingvo meze de la detruo. Spomenka Ŝtimec sukcesis verki libron kiu, malgraŭ la loka kunteksto de la balkana milito, parolas al ĉiu homo en iu ajn epoko. Ĝi estas nepre legenda verko por iu ajn, kiu volas kompreni la doloron ĉe la "herbradiko" kiam la grandaj politikaj turoj falas. (AI)
-----
Retbutiko.be (kun diversaj recenzoj): https://retbutiko.be/eo/ero/kmno
Vikipedio: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kroata_milita_noktlibro
Vikipedio: https://eo.wikipedia.org/wiki/Jugoslavaj_Militoj
Vikipedio: https://eo.wikipedia.org/wiki/Spomenka_Štimec
-----
AI-recenzo
Titolo: Kroata milita noktlibro
Aŭtoro: Spomenka Ŝtimec
Edonejo: Pro Esperanto, Vieno
Jaro: 1993
Serio: Serio Originala Literaturo 6
ISBN: 3-85182-011-8
Kiam komence de la naŭdekaj jaroj de la dudeka jarcento la mondo rigardis la fandiĝon de la orient-eŭropa socialisma bloko, multaj eksterlandanoj gapis kun malkomforto antaŭ la televidiloj. El la cindroj de grandaj politikaj nocioj subite elfosiĝis malnovaj blazonoj, flagoj kaj naciaj identecoj, kiujn la historio ŝajnis formetinta. En tiu ĥaoso naskiĝis la milito en la eksa Jugoslavio — lando, kie la najbaroj, post sep jardekoj da komuna vivo, decidis disiĝi ne per adiaŭa vespermanĝo, sed per kruela milito. Ĝuste el la koro de tiu terura sperto, en la urbo Zagrebo, la konata kroata esperantistino kaj verkistino Spomenka Ŝtimec liveris al ni sian verkon Kroata milita noktlibro.
Kroniko skribita en la banejo
La libro ne pretendas esti geopolitika analizo pri la kialoj de la balkana konflikto. Kiel la aŭtoro mem indikas, la celo estas "konservi la sentojn de ni ordinaraj homoj sube, ĉe la herbradiko". Kaj tion ŝi faras per unika, profunde persona kaj intimeca stilo. Pro la ordonoj pri mallumigo kaj la minaco de serbaj aviadiloj flugantaj super la urbo, Ŝtimec trovas rifuĝon en sia banejo — la sola loko en la loĝejo sen fenestroj. Tie, sur eta tablo, sidas malnova komputilo lasita de la lingvistika projekto DLT (Distribuita Lingva Tradukado). Tiu ĉi kontrasto estas eble unu el la plej frapaj metaforoj de la libro: maŝino kreita por proksimigi la popolojn per lingva maŝintradukado nun servas por registri la sonojn de la bomboj kaj la disfalon de humanismaj idealoj.
La pezo de la historio kaj la identeco
Ŝtimec gvidas la leganton tra la lingvaj kaj kulturaj nuancoj de la regiono. Ŝi priskribas la doloron de la disiĝo, la senton de "amputiĝo" kiam la internaj respublikaj linioj subite fariĝis veraj landlimoj kun doganejoj. Tra trafaj anekdotoj, kiel la lerneja sperto kie la mallongigo de la kroata lingvo (hrv.) pro rapida skribo transformiĝis al krv (la sango), ŝi montras kiel la perforto ŝajnis profete kaŝita en la ĉiutaga vivo. Ege potenca estas la ligo, kiun la aŭtoro faras kun la pasinteco. Ŝi mencias la klasikaĵon de Miroslav Krleža, Kroata Dio Marso, konstatante ke la antikva dio de milito revenis fine de la jarcento, sed ĉi-foje transformiĝinta en "la diablon Marso". Ŝi tiel ligas la tiaman tragedion al la historiaj ciklecoj de la regiono.
Esperantista humanismo kontraŭ naciismo
Malgraŭ la ĉirkaŭa premo kaj la neevitebla nacia solidareco kun sia propra popolo, Ŝtimec ne falas en la kaptilon de la simpla malamo. Kiel humanisto kaj esperantistino, ŝi serĉas konsolon en la tekstoj de L. L. Zamenhof. Enmetante la faman paroladon de Zamenhof el la Ĝeneva Kongreso de 1906 (pri la buĉado en Bjelostok) kiel specon de antaŭparolo, la libro akiras universalan dimension. La "Alvoko al la diplomatoj", skribita de Zamenhof antaŭ lia morto dum la Unua Mondmilito, subite sonas timige aktuala en la banejo de la aŭtoro. La libro sukcesas montri la absurdon de la milito, kie la lingve kaj kulture tiom proksimaj popoloj (kiel la serboj kaj kroatoj) komencas uzi la armilojn kiel "ilon de la justeco". Ŝi analizas kiel la malamo estas arte kreata per mensogoj kaj kiel la infana preteksto "la alia komencis la unua" fariĝas la bazo por teruraj masakroj.
Konkludo
Kroata milita noktlibro estas altvalora gemo en la originala Esperanto-literaturo. Ĝi ne estas nur milita kroniko, sed profunda meditado pri la homa naturo, pri la fragileco de la paco kaj pri la rolo de nia lingvo meze de la detruo. Spomenka Ŝtimec sukcesis verki libron kiu, malgraŭ la loka kunteksto de la balkana milito, parolas al ĉiu homo en iu ajn epoko. Ĝi estas nepre legenda verko por iu ajn, kiu volas kompreni la doloron ĉe la "herbradiko" kiam la grandaj politikaj turoj falas. (AI)
-----