Gysbreght van Aemstel (1641/1932) 
Joost van den Vondel
J. R. G. Isbrücker
Gysbreght van Aemstel estas libere elŝutebla tragedio en versoj de Joost van den Vondel (1587-1679). El la nederlanda esperantigis ĝin J. R. G. Isbrücker. La 82-paĝa tradukaĵo aperis ĉe eldonejo W.J. Thieme & Cie el Zutphen en la jaro 1932.
La ĉiujaraj Amsterdamaj prezentoj de Gijsbrecht estas parto de jarcentlonga tradicio ekde 1641 (krom kelkaj interrompoj), montrita kiel kristnaska teatraĵo; en la 19-a jarcento aperis la tradicio de ĉiujara novjara premiero.
Rakonto de la sieĝo de Amsterdamo (1304) kaj ĝiaj ĉirkaŭaj urboj, kunigitaj fare de la Kennemers kaj Waterlanders. La kialo de la sieĝo estas la kvazaŭa implikiĝo de Gijsbrecht en la forkapto kaj mortigo de Grafo Floris V en 1296. La malamiksoldatoj ŝajnas foriri sed kaŝe eniras la urbon, kaŝe en ŝipkargo de brulligno. Post perforta batalo, Gijsbrecht estas devigita fuĝi al Prusio, por tie fondi "Novan Holandon".
"Ĝi temas pri sanga, pli legenda ol historia epizodo de l' nederlanda mezepoko. La traduko estis neordinare kuraĝa ago, ĉar la tasko estis ekstreme malfacila." — 1932, Lajos Tárkony, Literatura Mondo, paĝo 19
"La traduko estas en Esperantaj versoj, terure malfacila tasko. Pli bone estus traduki tian verkon per libera prozo, celante nur la sencon de l' originalo redoni, kaj sisteme flanklasante la klopodon neefektigeblan reaperigi la formon de l' poemo." — 1932(1965), Historio de Esperanto II, paĝo 773
Vikipedio: https://eo.wikipedia.org/wiki/Gysbreght_van_Aemstel
Vikipedio: https://eo.wikipedia.org/wiki/Joost_van_den_Vondel
Vikipedio: https://eo.wikipedia.org/wiki/J._R._G._Isbrücker
Fonto: https://tinyurl.com/t9c2dsj8
----------
AI-raporto:
Libro: Gysbreght van Aemstel
Aŭtoro: Joost van den Vondel (nomata la "Princo de la nederlandaj poetoj")
Tradukisto: Ir. J. R. G. Isbrücker
Ĝenro: Klasika tragedio
Lingvo de la fonto: Nederlanda (Tradukita en "klasika Esperanto")
- Enkonduko
"Gysbreght van Aemstel" estas unu el la plej famaj kaj popularaj verkoj de la nederlanda literaturo. La teatraĵo estis verkita por inaŭguri la novan teatron de Amsterdamo en 1637. La rakonto baziĝas sur historiaj legendoj pri la sieĝo kaj detruo de Amsterdamo ĉirkaŭ la jaro 1304, sed laŭ stilo ĝi forte imitas la duan kanton de la Eneido de Vergilio, kie Trojo pereas.
- Resumo de la intrigo
La teatraĵo okazas en la kristnaska nokto. Gysbreght, la sinjoro de Amsterdamo, kredas ke la malamikaj trupoj (la "grafanoj" el Kennemerland kaj Waterland) finfine foriris post unujara sieĝo.
Tamen, la foriro estas nur ruzo. Simile al la Troja ĉevalo, la malamikoj kaŝas soldatojn en ŝipo nomata "La Marĉevalo" (nederlande: Het Zeepaard), kiu estas plena de ligno. La urbanoj, trompitaj de la spiono Vosmeer, trenas la ŝipon en la urbon . Dum la nokto, kiam la civitanoj estas en la preĝejo por festi Kristnaskon, la kaŝitaj soldatoj eliras, bruligas la urbon kaj malfermas la pordegojn por la reveninta armeo.
Malgraŭ heroa defendado fare de Gysbreght kaj lia frato Arend, la urbo estas perdita . La teatraĵo finiĝas per la apero de la anĝelo Rafaelo, kiu ordonas al Gysbreght forlasi la urbon kaj fondi novan vivon en ekzilo (en Prusio), profetante ke Amsterdamo iam reviviĝos kun eĉ pli granda gloro .
- Ĉefaj roluloj
Gysbreght van Aemstel: La heroo de la dramo, kiu reprezentas la figuron de Eneo. Li estas brava sed tragika gvidanto, kiu devas vidi la detruon de sia amata urbo.
Badeloch: La edzino de Gysbreght (reprezentanta Kreŭson), kiu timas pro la sorto de sia familio post terura sonĝo .
Arend van Aemstel: La frato de Gysbreght, kiu batalas ĝis sia morto por defendi la urbon .
Vosmeer: La ruza spiono de la malamikoj, kiu ludas la rolon de Sinon el la Troja historio.
Gozewyn van Aemstel: La onklo de Gysbreght kaj episkopo, kiu elektas morti martire en sia preĝejo anstataŭ fuĝi .
- Kritika analizo
La verko estas mastroverko de baroka poezio. Vondel sukcese kunfandis antikvan epopeon kun loka historio kaj religiaj elementoj. Por esperantistoj, la traduko de Isbrücker estas rimarkinda pro sia fideleco al la originala ritmo kaj rimo, celante montri ke Esperanto kapablas redoni la plenan brilecon de klasika nacia literaturo.
- Konkludo
"Gysbreght van Aemstel" ne estas nur rakonto pri malvenko, sed ankaŭ pri espero kaj la estonta grandeco de Amsterdamo. Ĝi restas grava simbolo de la nederlanda kultura heredaĵo, tradicie ludata ĉiujare en januaro. (AI 21-12-2025)
Vikipedio: https://eo.wikipedia.org/wiki/Joost_van_den_Vondel
Vikipedio: https://eo.wikipedia.org/wiki/J._R._G._Isbrücker
Fonto: https://tinyurl.com/t9c2dsj8
----------
AI-raporto:
Libro: Gysbreght van Aemstel
Aŭtoro: Joost van den Vondel (nomata la "Princo de la nederlandaj poetoj")
Tradukisto: Ir. J. R. G. Isbrücker
Ĝenro: Klasika tragedio
Lingvo de la fonto: Nederlanda (Tradukita en "klasika Esperanto")
- Enkonduko
"Gysbreght van Aemstel" estas unu el la plej famaj kaj popularaj verkoj de la nederlanda literaturo. La teatraĵo estis verkita por inaŭguri la novan teatron de Amsterdamo en 1637. La rakonto baziĝas sur historiaj legendoj pri la sieĝo kaj detruo de Amsterdamo ĉirkaŭ la jaro 1304, sed laŭ stilo ĝi forte imitas la duan kanton de la Eneido de Vergilio, kie Trojo pereas.
- Resumo de la intrigo
La teatraĵo okazas en la kristnaska nokto. Gysbreght, la sinjoro de Amsterdamo, kredas ke la malamikaj trupoj (la "grafanoj" el Kennemerland kaj Waterland) finfine foriris post unujara sieĝo.
Tamen, la foriro estas nur ruzo. Simile al la Troja ĉevalo, la malamikoj kaŝas soldatojn en ŝipo nomata "La Marĉevalo" (nederlande: Het Zeepaard), kiu estas plena de ligno. La urbanoj, trompitaj de la spiono Vosmeer, trenas la ŝipon en la urbon . Dum la nokto, kiam la civitanoj estas en la preĝejo por festi Kristnaskon, la kaŝitaj soldatoj eliras, bruligas la urbon kaj malfermas la pordegojn por la reveninta armeo.
Malgraŭ heroa defendado fare de Gysbreght kaj lia frato Arend, la urbo estas perdita . La teatraĵo finiĝas per la apero de la anĝelo Rafaelo, kiu ordonas al Gysbreght forlasi la urbon kaj fondi novan vivon en ekzilo (en Prusio), profetante ke Amsterdamo iam reviviĝos kun eĉ pli granda gloro .
- Ĉefaj roluloj
Gysbreght van Aemstel: La heroo de la dramo, kiu reprezentas la figuron de Eneo. Li estas brava sed tragika gvidanto, kiu devas vidi la detruon de sia amata urbo.
Badeloch: La edzino de Gysbreght (reprezentanta Kreŭson), kiu timas pro la sorto de sia familio post terura sonĝo .
Arend van Aemstel: La frato de Gysbreght, kiu batalas ĝis sia morto por defendi la urbon .
Vosmeer: La ruza spiono de la malamikoj, kiu ludas la rolon de Sinon el la Troja historio.
Gozewyn van Aemstel: La onklo de Gysbreght kaj episkopo, kiu elektas morti martire en sia preĝejo anstataŭ fuĝi .
- Kritika analizo
La verko estas mastroverko de baroka poezio. Vondel sukcese kunfandis antikvan epopeon kun loka historio kaj religiaj elementoj. Por esperantistoj, la traduko de Isbrücker estas rimarkinda pro sia fideleco al la originala ritmo kaj rimo, celante montri ke Esperanto kapablas redoni la plenan brilecon de klasika nacia literaturo.
- Konkludo
"Gysbreght van Aemstel" ne estas nur rakonto pri malvenko, sed ankaŭ pri espero kaj la estonta grandeco de Amsterdamo. Ĝi restas grava simbolo de la nederlanda kultura heredaĵo, tradicie ludata ĉiujare en januaro. (AI 21-12-2025)