Lappar, la antikristo (1982) 
Endre Tóth
Lappar, la Antikristo estas novelaro de Endre Tóth aperinta postmorte en 1982. Ĝi estas eldonita de Hungara Esperanto-Asocio el Budapeŝto. Tri el la noveloj estas premiitaj en la Belartaj Konkursoj de UEA en 1974 kaj 1976. La verko estas menciita en la baza legolisto laŭ William Auld. En la rakontaro aferoj okazas sen klara kaŭzo kaj sen evidenta celo. Homoj agas sen videbla motivo kaj sen esprimita intenco. Tio validas kaj pri la protagonistoj, kaj pri la flankaj roluloj. Tio kreas por la leganto tre apartan perspektivon. Oni trovas sin kvazaŭ en tunelo sen komenco kaj fino, ne sciante de kie kaj kien oni survojas. Pro tio aparte elstaras la agoj kaj okazaĵoj per si mem. (Vikipedio) Libere elŝutebla verko de 137 paĝoj, kun enhav-paĝo je la fino de la libro: elŝutu pdf-n sube de la paĝo.
"Laŭ mia opinio la eta novelaro Lappar, la antikristo estas la plej valora verko de la originala Esperanta literaturo." (Sten Johansson)
Recenzo de Sten Johansson: http://literaturo.esperanto.net/novel/novlibr/lapparrec.html
Vikipedio: https://tinyurl.com/48r8t6kj
Ankaŭ legu: Tóth, Endre. "La murdita juglandarbo," en: Lappar, La Antikristo (Budapest: Hungara Esperanto-Asocio, 1982), pp. 111-120. http://www.autodidactproject.org/other/toth_jugland.html
Aŭskultu sonlibron de Hans Becklin (unua ĉapitro): https://www.youtube.com/watch?v=oX5TugfpYRc
Legu: "Aŭtune," en: Lappar, La Antikristo (Budapest: Hungara Esperanto-Asocio, 1982), p. . Verko premiita en la Belartaj Konkursoj; tria premio de prozo, 1974: http://www.autodidactproject.org/other/toth_autune.html
Video-diskuto: https://www.youtube.com/watch?v=HRd_TXHQrmo
A memorial tribute to Endre Toth, organized by Ralph Dumain: http://autodidactproject.org/my/toth.html
----------
AI-recenzo: Lappar, la antikristo
Aŭtoro: Endre Tóth
Eldoninto: Hungara Esperanto-Asocio (1982)
Ĝenro: Originalaj noveloj / Prozo
Enkonduko
Lappar, la antikristo estas kolekto de 15 noveloj kaj mallongaj verkoj de la hungara Esperanto-verkisto Endre Tóth. Aperinta en 1982, la libro reprezentas interesan specimenon de la tiel nomata "hungara skolo" de Esperanto-literaturo, karakterizita per lingva precizeco kaj profunda psikologia observado.
Enhavo kaj Temaro
La libro malfermiĝas per la titol-novelo, kiu tuj kreas etoson de infana senkulpeco miksita kun kruda realo. La rakonto pri la bando de kvar knaboj — Lappar, Repo, Nodo, kaj Tupy — kiuj kuras nudpiede tra dornaj kampoj, servas kiel metaforo por la homa volo kaj la deziro superi doloron por atingi liberecon.
- La ceteraj noveloj (kiel Sinjoro Don, Groto, kaj La murdita juglandarbo) esploras diversajn aspektojn de la homa kondiĉo:
- La rilato inter homo kaj naturo: Ofte prezentata kun melankolio aŭ profunda respekto.
- Izoleco kaj fremdiĝo: Multaj karakteroj luktas kun sia loko en la socio aŭ kun internaj demonoj.
- Simbolismo: Tóth ne nur rakontas historiojn; li ofte uzas objektojn (kiel la ŝtonsegil-maŝinon aŭ pordojn) por reprezenti viv-elektojn kaj neeviteblon.
Stilo kaj Lingvaĵo
Endre Tóth verkas en klara, fluanta Esperanto. Lia stilo estas:
- Sensa: Li lerte priskribas sonojn, odorojn kaj fizikajn sentojn (ekz. la pikon de urtikoj aŭ la malvarmon de groto).
- Konciza: Li evitas superfluajn vortojn, preferante lasi la subtekston paroli al la leganto.
- Varia: La libro finiĝas per radioludo (Kristnaska saluto), kio montras lian kapablon adapti sian voĉon al diversaj literaturaj formoj.
Konkludo
Lappar, la antikristo ne estas "facila" distraĵo; ĝi estas meditema verko, kiu foje postulas de la leganto emociiĝon kaj pripenson. Ĝi estas esenca por tiuj, kiuj volas kompreni la evoluon de la originala Esperanto-prozo en la malfrua 20-a jarcento. La noveloj estas sufiĉe mallongaj por esti legitaj en unu sidado, sed sufiĉe profundaj por resti en la memoro longe post la fermo de la libro.
Verdikto: Forta, iom melankolia, sed lingve brila kolekto, kiu meritas lokon en la biblioteko de ĉiu serioza esperantisto.
-----
Jen pli detala analizo de du specifaj verkoj el la novelaro: la titolnovelo kaj la fina radioludo.
1. Detala analizo de la novelo: Lappar, la antikristo
Ĉi tiu novelo estas potenca studo pri infana krueleco, potenco kaj la kreado de personaj mitoj.
La karaktero de Lappar: Lappar ne estas ordinara knabo. Li posedas preskaŭ magnetan aŭtoritaton super siaj tri amikoj (Repo, Nodo kaj Tupy). Li mem-nomumas sin "Demonulo", "Demona Estrego" kaj fine "Antikristo". Lia potenco baziĝas sur fizika eltenemo kaj la kapablo subpremi la aliajn per hontigo (nomante ilin "fatrasoj" ) kaj perforta volo.
Simbolismo de la korpo kaj sufero: La rakonto komenciĝas per vetkuro nudpieda sur dornaj kampoj. Lappar uzas doloron kiel pruvon de supereco: li asertas havi "bonan dikan haŭton" dum la aliaj havas "malbonan nigran sangon". Tiu obsedo pri sango kaj fizika malmoleco (kiel la frakasado de ŝtonoj sur la brusto ) kreas preskaŭ ritan, paganan etoson.
Nihilismo kaj detruo: La deziroj de Lappar fariĝas ĉiam pli detruaj. Li ne nur volas kapti fiŝojn, li volas "ekstermi ĉion vivan en la rivereto". Lia "testamento" estas kulmino de tiu nihilismo: li ordonas al siaj amikoj bruligi la vilaĝon, la arbaron kaj eĉ la riveron post lia morto, kaj fine fari amasan sinmortigon.
La falo de la idolo: La potenco de Lappar kolapsas kiam li petas esti enterigita vivanta por pruvi sian demonan forton. Kiam li troviĝas senpova sub la tero, la hierarkio inversiĝas. Liaj "soldatoj", antaŭe timigitaj, nun mokas lin, ĵetas koton al lia vizaĝo kaj fine forlasas lin sub pluva krepusko. Tio montras, kiel rapide tiraneco povas fariĝi ridinda kiam la mistiko de potenco malaperas.
2. Detala analizo de la radioludo: Kristnaska saluto
Ĉi tiu verko draste kontrastas kun la sovaĝeco de Lappar, prezentante la grizan, elĉerpitan realon de moderna familia vivo.
La etoso de "Sankta Vespero": Anstataŭ idilia festo, Tóth prezentas scenon de familia streĉiteco kaj spirita malpleno. La teknologio (la magnetofono kaj bendo) servas kiel peranto por emocioj, kiujn la familianoj ne plu kapablas esprimi rekte.
La konflikto inter generacioj: * Panjo reprezentas la tradicion kaj la deziron konservi la ritojn (la Biblia legado, la kanto).
Teodoro estas la voĉo de la moderna elĉerpiĝo. Por li, la Biblio estas "cirklaĵo" kaj la tuta festo estas "ĝibo sur la dorso". Li laboras, deĵoras kaj volas nur "malaperi en la vakuon".
Satiro pri pieco: Estas malkonforta ironio en tio, ke Teodoro legas la tekston pri la naskiĝo de Kristo (paco kaj Di-favoro) kun "tuta apatio" kaj eĉ "malvolonte incitite". La sakralaj vortoj fariĝas nur fono por bagatelaĵoj kiel la elfluanta kafo aŭ la malbonodoro de brulanta gumo.
La foresta "Julio": La mencio pri Julĉjo (Julio), kiu "neniam farus tion", indikas familian vundon aŭ idealigon de iu forestanta, kio pliprofundigas la senton de malkontento ĉe la ĉeestantoj.
Kompara konkludo
Dum Lappar, la antikristo esploras la naskiĝon de tiraneco tra infana ludo en la naturo, Kristnaska saluto esploras la morton de spirito en la moderna hejma rutino. Ambaŭ verkoj montras la majstrecon de Endre Tóth pri psikologia observado: en unu li analizas la troon de volo (Lappar), en la alia la mankon de ĝi (Teodoro). (AI 18-01-2026)
----------
Recenzo de Sten Johansson: http://literaturo.esperanto.net/novel/novlibr/lapparrec.html
Vikipedio: https://tinyurl.com/48r8t6kj
Ankaŭ legu: Tóth, Endre. "La murdita juglandarbo," en: Lappar, La Antikristo (Budapest: Hungara Esperanto-Asocio, 1982), pp. 111-120. http://www.autodidactproject.org/other/toth_jugland.html
Aŭskultu sonlibron de Hans Becklin (unua ĉapitro): https://www.youtube.com/watch?v=oX5TugfpYRc
Legu: "Aŭtune," en: Lappar, La Antikristo (Budapest: Hungara Esperanto-Asocio, 1982), p. . Verko premiita en la Belartaj Konkursoj; tria premio de prozo, 1974: http://www.autodidactproject.org/other/toth_autune.html
Video-diskuto: https://www.youtube.com/watch?v=HRd_TXHQrmo
A memorial tribute to Endre Toth, organized by Ralph Dumain: http://autodidactproject.org/my/toth.html
----------
AI-recenzo: Lappar, la antikristo
Aŭtoro: Endre Tóth
Eldoninto: Hungara Esperanto-Asocio (1982)
Ĝenro: Originalaj noveloj / Prozo
Enkonduko
Lappar, la antikristo estas kolekto de 15 noveloj kaj mallongaj verkoj de la hungara Esperanto-verkisto Endre Tóth. Aperinta en 1982, la libro reprezentas interesan specimenon de la tiel nomata "hungara skolo" de Esperanto-literaturo, karakterizita per lingva precizeco kaj profunda psikologia observado.
Enhavo kaj Temaro
La libro malfermiĝas per la titol-novelo, kiu tuj kreas etoson de infana senkulpeco miksita kun kruda realo. La rakonto pri la bando de kvar knaboj — Lappar, Repo, Nodo, kaj Tupy — kiuj kuras nudpiede tra dornaj kampoj, servas kiel metaforo por la homa volo kaj la deziro superi doloron por atingi liberecon.
- La ceteraj noveloj (kiel Sinjoro Don, Groto, kaj La murdita juglandarbo) esploras diversajn aspektojn de la homa kondiĉo:
- La rilato inter homo kaj naturo: Ofte prezentata kun melankolio aŭ profunda respekto.
- Izoleco kaj fremdiĝo: Multaj karakteroj luktas kun sia loko en la socio aŭ kun internaj demonoj.
- Simbolismo: Tóth ne nur rakontas historiojn; li ofte uzas objektojn (kiel la ŝtonsegil-maŝinon aŭ pordojn) por reprezenti viv-elektojn kaj neeviteblon.
Stilo kaj Lingvaĵo
Endre Tóth verkas en klara, fluanta Esperanto. Lia stilo estas:
- Sensa: Li lerte priskribas sonojn, odorojn kaj fizikajn sentojn (ekz. la pikon de urtikoj aŭ la malvarmon de groto).
- Konciza: Li evitas superfluajn vortojn, preferante lasi la subtekston paroli al la leganto.
- Varia: La libro finiĝas per radioludo (Kristnaska saluto), kio montras lian kapablon adapti sian voĉon al diversaj literaturaj formoj.
Konkludo
Lappar, la antikristo ne estas "facila" distraĵo; ĝi estas meditema verko, kiu foje postulas de la leganto emociiĝon kaj pripenson. Ĝi estas esenca por tiuj, kiuj volas kompreni la evoluon de la originala Esperanto-prozo en la malfrua 20-a jarcento. La noveloj estas sufiĉe mallongaj por esti legitaj en unu sidado, sed sufiĉe profundaj por resti en la memoro longe post la fermo de la libro.
Verdikto: Forta, iom melankolia, sed lingve brila kolekto, kiu meritas lokon en la biblioteko de ĉiu serioza esperantisto.
-----
Jen pli detala analizo de du specifaj verkoj el la novelaro: la titolnovelo kaj la fina radioludo.
1. Detala analizo de la novelo: Lappar, la antikristo
Ĉi tiu novelo estas potenca studo pri infana krueleco, potenco kaj la kreado de personaj mitoj.
La karaktero de Lappar: Lappar ne estas ordinara knabo. Li posedas preskaŭ magnetan aŭtoritaton super siaj tri amikoj (Repo, Nodo kaj Tupy). Li mem-nomumas sin "Demonulo", "Demona Estrego" kaj fine "Antikristo". Lia potenco baziĝas sur fizika eltenemo kaj la kapablo subpremi la aliajn per hontigo (nomante ilin "fatrasoj" ) kaj perforta volo.
Simbolismo de la korpo kaj sufero: La rakonto komenciĝas per vetkuro nudpieda sur dornaj kampoj. Lappar uzas doloron kiel pruvon de supereco: li asertas havi "bonan dikan haŭton" dum la aliaj havas "malbonan nigran sangon". Tiu obsedo pri sango kaj fizika malmoleco (kiel la frakasado de ŝtonoj sur la brusto ) kreas preskaŭ ritan, paganan etoson.
Nihilismo kaj detruo: La deziroj de Lappar fariĝas ĉiam pli detruaj. Li ne nur volas kapti fiŝojn, li volas "ekstermi ĉion vivan en la rivereto". Lia "testamento" estas kulmino de tiu nihilismo: li ordonas al siaj amikoj bruligi la vilaĝon, la arbaron kaj eĉ la riveron post lia morto, kaj fine fari amasan sinmortigon.
La falo de la idolo: La potenco de Lappar kolapsas kiam li petas esti enterigita vivanta por pruvi sian demonan forton. Kiam li troviĝas senpova sub la tero, la hierarkio inversiĝas. Liaj "soldatoj", antaŭe timigitaj, nun mokas lin, ĵetas koton al lia vizaĝo kaj fine forlasas lin sub pluva krepusko. Tio montras, kiel rapide tiraneco povas fariĝi ridinda kiam la mistiko de potenco malaperas.
2. Detala analizo de la radioludo: Kristnaska saluto
Ĉi tiu verko draste kontrastas kun la sovaĝeco de Lappar, prezentante la grizan, elĉerpitan realon de moderna familia vivo.
La etoso de "Sankta Vespero": Anstataŭ idilia festo, Tóth prezentas scenon de familia streĉiteco kaj spirita malpleno. La teknologio (la magnetofono kaj bendo) servas kiel peranto por emocioj, kiujn la familianoj ne plu kapablas esprimi rekte.
La konflikto inter generacioj: * Panjo reprezentas la tradicion kaj la deziron konservi la ritojn (la Biblia legado, la kanto).
Teodoro estas la voĉo de la moderna elĉerpiĝo. Por li, la Biblio estas "cirklaĵo" kaj la tuta festo estas "ĝibo sur la dorso". Li laboras, deĵoras kaj volas nur "malaperi en la vakuon".
Satiro pri pieco: Estas malkonforta ironio en tio, ke Teodoro legas la tekston pri la naskiĝo de Kristo (paco kaj Di-favoro) kun "tuta apatio" kaj eĉ "malvolonte incitite". La sakralaj vortoj fariĝas nur fono por bagatelaĵoj kiel la elfluanta kafo aŭ la malbonodoro de brulanta gumo.
La foresta "Julio": La mencio pri Julĉjo (Julio), kiu "neniam farus tion", indikas familian vundon aŭ idealigon de iu forestanta, kio pliprofundigas la senton de malkontento ĉe la ĉeestantoj.
Kompara konkludo
Dum Lappar, la antikristo esploras la naskiĝon de tiraneco tra infana ludo en la naturo, Kristnaska saluto esploras la morton de spirito en la moderna hejma rutino. Ambaŭ verkoj montras la majstrecon de Endre Tóth pri psikologia observado: en unu li analizas la troon de volo (Lappar), en la alia la mankon de ĝi (Teodoro). (AI 18-01-2026)
----------